Ramazan geldiğinde takvim değişir. Sokakların ritmi yavaşlar, sofraların saati belirginleşir, mahyalar gecenin karanlığına cümle kurar. Ama asıl soru şudur: Ramazan’ı yaşıyor muyuz, yoksa sadece Ramazan ayında mı yaşıyoruz?
Her yıl aynı heyecan, aynı temenniler, aynı “hoş geldin” nidaları… Fakat aynı merhamet, aynı hassasiyet, aynı sorumluluk bilinci var mı? Ramazan sadece bir zaman dilimi değildir; insanın kendini tarttığı bir terazidir. O terazi sadece iftar saatinde çalışıyorsa, mesele aç kalmak değil; eksik kalmaktır.
Şehr-i Ramazan…
Ay gibi parıldayan değil sadece; karanlıklarımızı görünür kılan bir ayna.
Güneş gibi ışıldayan değil yalnızca; gölgemizi önümüze düşüren bir hakikat.
Ramazan açlık değildir. Açlığın ne demek olduğunu anlamaktır.
Ramazan susuzluk değildir. Susuz bırakılanları hatırlamaktır.
Ramazan yoksunluk değildir. Paylaşımın sorumluluğunu üstlenmektir.
Bir yanımız zengin sofralarda iftar ederken, diğer yanımız dünyanın aç coğrafyalarını hatırlamak zorundadır. Aynı gökyüzünün altında bir çocuk bir lokma ekmeğe hasret büyüyorsa, bizim tokluğumuz sadece mideyle ilgili değildir; vicdanla ilgilidir. İşte Ramazan, bu gerçeği görmezden gelmemize izin vermez. Soframızla sorumluluğumuz arasındaki mesafeyi kısaltır.
Gazze’de, Orta Doğu’nun harap şehirlerinde, Doğu Türkistan’da, Myanmar’da… Esaret altında oruç tutmaya çalışanları; yıl boyu açlık ve susuzlukla cebelleşenleri bir an olsun tefekkür edebilmek bu ayın asli derslerinden biridir. Bizim akşam ezanını bekleyişimizle onların belirsizliğe mahkûm bekleyişi aynı değildir. Bu farkı idrak etmeden tutulan oruç, şeklen tamam olabilir; ruhen eksik kalabilir. Ramazan, dünyanın acı haritasını gözümüzün önüne sermeli; dua ile birlikte sorumluluk da yüklemelidir.
Efendimiz’in bir hurma, bir yudum su, bir tas süt vurgusu bugün bize ne söylüyor? Ramazan’ın ekonomisi gösteriş değildir; samimiyettir. İftar sofraları büyüdükçe kalpler daralıyorsa, ibadet ruhunu kaybeder. Bu ay, sadeleşme ayıdır. İsrafı değil, ikramı büyütür.
“Oruç tut, sıhhat bul” ifadesi sadece bedene dair değildir. Ramazan kalbe de diyet yaptırır. Öfkeye ara verdirir. Kibre frene bastırır. Dile, göze, zihne oruç tutturur. Modern çağın en büyük yorgunluğu açlık değil; doyumsuzluktur. En büyük susuzluk su değil; anlamdır. En büyük yoksulluk para değil; merhamettir. Ramazan bu üç yaraya dokunur.
Bir tabiptir Ramazan.
Yıllık bakım gibidir.
Kalbin pasını söker.
Ruhun tozunu siler.
Zihnin dağınıklığını toparlar.
Ramazan’ı sadece açlıkla sınırlamak büyük eksikliktir. Bu ay aynı zamanda bağımlılıklardan kurtuluş için bir fırsattır. Sigaranın, ekranın, öfkenin, gösterişin, ertelediğimiz her zaafın karşısına dikilme zamanıdır. İnsan en çok alışkanlıklarının esiridir. Ramazan o zincirleri gevşetir. “Yapamam” dediğimizi yapabildiğimizi gösterir. Gün boyu sigaraya, kahveye, alkole, telefona direnebilen bir insan; aslında iradesinin sandığından çok daha güçlü olduğunu fark eder. Bu farkındalık sadece bir aya ait kalmamalıdır.
Ramazan küslükleri bitirme ayıdır. Aynı safta omuz omuza duran insanların gönüllerinin ayrı düşmesi bu aya yakışmaz. Bir telefon, bir selam, bir kapı çalma… Bazen yılların kırgınlığını bir cümle bitirir. Ramazan, insanın içindeki buzları çözen bir mevsimdir. Affetmek zayıflık değildir; büyüklüktür. Bu ay, gönül onarmayı erteleyenlerin bahanesini elinden alır.
Uzun günler korkutmasın. Asıl korkmamız gereken şey hissetmemektir. “Hiç zorlanmadım” diyen, Ramazan’ı ıskalamıştır. Çünkü bu ay biraz zorlar. Terbiye eder. İnsanla insanı, insanla Rabbini yeniden tanıştırır.
Açlığı hissedin. Ama sadece midede değil; ruhunuzda da.
Susuzluğu hissedin. Ama sadece damakta değil; vicdanınızda da.
Yokluğu hissedin. Ama sadece cüzdanda değil; sorumluluğunuzda da.
Bu ayın açlığı ilahi tokluğa hazırlıktır.
Bu ayın susuzluğu rahmete iştiyaktır.
Bu ayın yorgunluğu dirilişin eşiğidir.
Ramazan dua öğretir. Dua acziyetin kabulüdür. Kula kul olmamaktır. Fakat dua sadece söz değildir. Eğer açlığı yaşayıp komşumuzu görmezden geliyorsak, susuzluğu tadıp bir su kuyusuna katkı sunmuyorsak, yoksulluğu konuşup israfı terk etmiyorsak; dua eksiktir.
Ramazan aynı zamanda bir direniştir. İnsafsızlığa karşı. İnsansızlığa karşı. Zulme karşı. Bu ayda asıl darbe silaha değil; vicdansızlığa indirilmeli. Çünkü açlık makam tanımaz, susuzluk unvan sormaz. Güneş herkesin başına aynı düşer. İşte eşitlik budur.
Bugün bir tarafta obeziteyle mücadele eden toplumlar, diğer tarafta bir tas çorba bulamayan bedenler var. Ramazan bu uçurumu görmezden gelme lüksü tanımaz. Bu ay, konforu sorgulatır. Fazlalıkları hatırlatır. “Gerçekten neye ihtiyacın var?” sorusunu ısrarla sorar.
Tam da burada, çocuklarımızın bu ruhla yetişmesi ayrı bir önem taşır. Milli Eğitim Bakanlığı’nın okullarda Ramazan’ı sadece bir takvim bilgisi olarak değil; değerler eğitiminin mütemmim bir unsuru olarak ele alması, paylaşma, yardımlaşma ve sabır temalı etkinlikleri öne çıkarması takdire şayandır. Sınıflarda kurulan küçük iftar sofraları, ihtiyaç sahipleri için başlatılan kampanyalar, öğrencilerin kalbine düşen merhamet tohumları… Bunlar Ramazan’ın toplumsal hafızaya kazınan izleridir. Bu çabanın, bu bilinç inşasının kıymetini bilmek gerekir. Çünkü Ramazan’ı yaşatmanın yolu, onu nesillerle buluşturmaktan geçer.
Sahur berekettir. Sadece midenin değil, niyetin bereketidir. Gecenin bir vakti sırf Allah rızası için uyanmak, modern konfora karşı sessiz ama güçlü bir duruştur. O bardak su, sıradan değildir. Bilincin işaretidir.
Ramazan dosttur. Erken gelir, geç gider.
Ramazan yaren olur; yaraya merhem olur.
Ramazan arkadaş olur; hüzün sarmalından çıkarır.
Ama bize rağmen çalışmaz. Hissetmek gerekir. İliklere kadar. Kemiklere kadar. “Bu Ramazan’ı hiç hissetmedim” diyenlerden olmamak gerekir. Çünkü bu ayın asıl hediyesi açlık değil; farkındalıktır. En büyük kazancı kilo kaybı değil; kibir kaybıdır.
Eğer bu ay sonunda kalbimiz yumuşamamışsa, elimiz açılmamışsa, dilimiz incinmemişse; Ramazan sadece takvim yaprağı olarak kalır. Oruç geçer, saatler biter, sofralar dağılır. Fakat insan aynı kalıyorsa, eksik olan Ramazan değil; biziz.
Şehr-i Ramazan hoş geldin.
Sadece evimize değil, vicdanımıza gel.
Sadece soframıza değil, irademize gel.
Sadece bedenimize değil, adalet duygumuza gel.
Ve bize şunu öğret:
Aç kalmak kolaydır.
Asıl zor olan, adil kalmaktır.
Ramazan geçer. Ama verdiği imtihan kalır.
