Dünya Kupası sona erdi.
Turnuva bitti ama asıl kazanan kupayı kaldıran takım değildi!
Yaklaşık bir ay boyunca milyarlarca insan aynı maçları izledi, aynı görüntülere baktı, aynı anlarda heyecanlandı…
İnsanlık tarihinde çok az olay, bu kadar farklı coğrafyayı eş zamanda tek sahnede buluşturabildi…
İlk bakışta bunun nedeni futbolun evrensel dili gibi görünüyor. Oysa tarihe bakıldığında, değişmeyen başka bir gerçek ortaya çıkıyor: İktidar, önce insanların dikkatini yönetiyor…
Büyük devletler tarih boyunca yalnızca güç sahibi olmak istemedi; güçlerinin görülmesini istedi. Örneğin: 1851’de Londra‘daki Büyük Sergi bunun ilk simgelerinden. Fuara gelen binlerce insan, yalnızca yeni sanayi makinelerini değil, aynı zamanda çağın yeni lideriyle tanıştı: İngiliz İmparatorluğu…
Sonra aynı işlevi olimpiyatlar ve dünya kupaları vs. üstlendi. Amaç değişmedi; insanların dikkatini aynı anda aynı sahnede buluşturabilmek…
Her çağ kendi gücünü önce üretti, sonra sergiledi!
İşte… Dünya Kupası’nın gerçek hikâyesi salt futbol değil, yaklaşık iki yüz yıldır süren bu büyük dönüşümün son halkası: İnsanlığın dikkatini aynı anda benzer noktada toplayabilme gücü…
Çağımızın en büyük iktidarı, insanlara ne düşüneceklerini söyleyen değil, nereye bakacaklarını belirleyendir…
Ortak dikkat neden bu kadar önemli?
KUPA’NIN BİÇİMLENDİRDİĞİ İNSAN
Yirminci yüzyılın ekonomi politiği; daha çok petrolü, fabrikaları, hammaddeleri ve sermayeyi tartıştı…
Yirmi birinci yüzyılda ise bunların yanına yeni güç eklendi: İnsan dikkati…
Bugün milyarlarca insanın aynı anda neyi izlediği, neyi konuştuğu ve zamanını neye ayırdığı ekonomik değer üretiyor…
Kanadalı iletişim kuramcısı Dallas Walker Smythe, daha 1977’de medyaya alışılmışın dışında baktı. Televizyonların gerçek müşterisi izleyiciler değil, reklam veren şirketler…
Şirketlerin satın aldığı, diziler ya da maçlar değil, ekrana bakan milyonlarca insanın dikkatine ulaşabilmekti…
Aradan yarım yüzyıl geçti…
Amerikalı düşünür Jonathan Crary ise kapitalizmin bir adım daha ileri gittiğini yazdı. Günümüz ekonomisi salt insanların emeğini değil, boş zamanı ve dikkati üretimin parçası haline getirdi. Kapitalizmin ulaşmak istediği ideal; dikkati hiç dağılmayan, ekrandan hiç kopmayan ve her an yeni tüketime hazır insan…
Dünya Kupası bu nedenle yalnızca 90 dakikalık maçlardan ibaret değil. Bir ay boyunca çeşitli haberler ile günün her saati yeniden üretilen dev dikkat ekosistemi…
Kupanın ekonomi politiği tam burada başlıyor: Satılan sadece yayın hakkı ya da reklam alanı değil.
Dikkati yöneten, yalnızca küresel pazar değil, aynı zamanda ortak gündem üretme olanağı…
Bununla da sınırlı değil, açayım:
İKTİDARIN YENİ ÖLÇÜSÜ
İnsanların dikkatini aynı anda tek noktada toplayabilmek salt ekonomik başarı değil. Bugün bu, aynı zamanda yeni iktidar biçimi…
İnsanların zamanını ve ilgisini elinde tutanlar, neyin konuşulacağını, neyin görünür olacağını ve hangi olayların gündemde kalacağını belirliyor…
İtalyan düşünür Antonio Gramsci, iktidarın sadece zor kullanarak kurulamayacağını yazdı. Ona göre asıl güç, insanların dünyayı yorumlama biçimini etkileyebilmek… Bugün insanların ne düşündüğünden önce, dikkatlerini nereye yönelttikleri belirleyici hale geldi…
Fransız düşünür Guy Debord, modern insanın dünyayı giderek daha çok ekranlar aracılığıyla tanıdığını belirtti. Bu yüzden ekranları dolduran, salt görüntüler değil, aynı zamanda gündem, ilgi alanları…
Milyarlarca insanın aynı anda izlediği bir olay, ister istemez dünyanın ortak konuşma konusu oluyor. Gazze yok, Hürmüz yok, krizler yok, yok, yok…
Dünya Kupası bu nedenle yalnızca futbol turnuvası değil. Bir ay boyunca milyarlarca insanın dikkatini aynı organizasyon etrafında toplayabilen küresel iletişim gücü var.
Dikkati tek merkezde toplamak, insanlara yalnızca aynı maçı izletmek değil. Aynı süre boyunca neyi konuşacağını, neye sevineceğini -üzüleceğini ve en önemlisi başka nelere bakmayacaklarını belirlemektir…
Evet çağımızın küresel iktidarı, insanlara salt ne düşüneceklerini söyleyen değil, önce nereye bakacaklarını belirleyebilen güçtür.
Ortak dikkati yönetenler; sadece ekonomik değer üretmez, ortak gündemi belirleme, başka olayları görünmez kılma ve toplumların neyi hatırlayıp neyi unutacağını etkileme gücünü elinde tutar…
Dünya Kupası’nın gizli şampiyonu, milyarlarca insanın dikkatini aynı noktada toplayıp başka gündemleri görünmez kılanlar…
Soner Yalçın
Odatv.com
